Sporun Faydaları ve Zararları

Okunma: 1358 | Tarih: 18.08.15 | Kategori: Genel Sağlık, Spor ve Fitness |

Sporun Faydaları ve Zararları

Egzersiz, 50 yaşından sonra dahi hayata sıhhatli , etkin seneler ekleyebilir. Yapılan araştırmalar egzersize başlamanın hiçbir zaman geç olmadığını ve dinçlikte minik bir gelişimin vefat rizikonunu azalttığını işaret etmektedir . Temel ve itinalı yürüyüşler yaşlılarda yaşamı uzatabilir. Ilımlı dinçliğe sahip olan kişiler , yüksek tansiyona sahip olsalar ya da sigara içseler dahi düşük dinçliğe sahip olanlara yönelik daha düşük vefat oranına sahiptirler.

Direnç (gösterişlilık kaldırma) antrenmanları ihtiyar kişiler için mühimdir , nedeni ise bu çalışma azalan kas kitlesini, kemik yoğunluğunu ve kuvveti geri dönüştüren ve kötüye gidişatı azaltan bir yöntemdir .

Esneklik egzersizleri yaşlılığın getirdiği bozulmuş dengesizliği ve kas katılığını azaltır.
Hareket sistemi
Sporun sağlığa faydalı meydana geldiği tartışılmaz bir gerçektir, ancak sportif bir aktiviteye başlamak için gereken temel veriler çoğunlukla yetersizdir . Başka Bir Deyişle , yaşınıza ve fizik kondisyon düzeyinize uygun spor türünü seçmek mühimdir . Davranış sistemi üst kısmına sportif aktivitenin çok fazla faydaları açıktır. Kas seviyesinde , çalışan kasların tonusunda ve kuvvetinde yükseliş görülür.

– sportif aktivite eklemlerin natürel genişlik derecesinin savunmasına ve gelişmesine imkân olanağı sağlar , ankiloza (eklemlerin katılaşması) karşı uğraş eder.

– beslenmeyi ve kıkırdakların devinme yeteneklerini kolaylaştırarak eklemlerin en güzel şekilde korunmasını ve bakımını olanağı sağlar ,

– kemik düzeyinde; kalsiyum tutulmasını kolaylaştırır, ihtiyar insanlarda sık sık görülen osteoporose hastalığına karşı muhteşem bir korunma aracıdır.

– kas tonusunun iyileşmesi sayesinde; sportif aktivite kalça, dizler ve bilhassa omurga düzeyindeki ağrıların önüne geçilmesine imkân olanağı sağlar ,

– bel ağrılarına karşı en güzel ilaçtır ancak , eğer omurganızın vaziyetine salık verilmeyen sporları ya da berbat jimnastik hareketleri yaparsanız, zarar veren da olabilmektedir.
Kalp ve damar sistemi
Sağlık verilmeyenler haricinde , itinalı antrenmanlar kalp-damar sisteminin işlevi üst kısmına faydalı tesirlere sahiptir; kas yapıda olan kalp, kasılma kapasitesini yükseltir ve büyük bir organizasyon gücüne ulaşır, böylelikle kan organizmanın dokularına en güzel bir şekilde dağılım gösterir. Öbür yandan fizik aktivite 2 mühim kalp-damar hastalıkları risk faktörüne karşı gösterişli şekilde uğraş eder; arteriyel hipertansiyonu düşürür, aterosikleroza karşı en güzel ilaçtır; dolaşımı iyileştirir ve sporcunun beslenmesine ilgisini mecburi kılar; böylelikle , damar sistemi üst kısmına zarar veren tesirleri çok iyi malum , içki ve sigara benzeri toksik tesirleri olan maddelerden uzak durulur.

Özetle;

– kalbin çalışma sistemini tertip eder , efektif ve ekonomik çalıştırır,

– periferik damar direnci azalacağından kalp üzerindeki yük kalkar,

– hipertansiyon düzelir,

– dolaşım hızlanır, bundan ötürü metabolik artıkların atılımı kalaylaşır,

– pulmoner oksijenasyon becerisi artar.
Dış görünüm
spor bedeni geliştirir ve belli bir görünüş olanağı sağlar , ancak zayıflatmaz. Terleme ile kilo kaybı düşünülmemelidir, ter ile kaybedilen su sonra geri alınır. Fizik aktivite sellülite karşı gösterişli uğraş yoludur , adaleleri uyumlu duruma getirir, çok kilo alımına yol açmaz (eğer body-building ile uğraşmıyorsanız).
Psikolojik etkiler
Bu etkiler yapılan spor türüne bağlıdır ki şunlar en az fizik etkiler civarı mühimdir . Spor;

– kendine güveni uyandırır, hırsı artırır,

– coşkusu ve stresi azaltır,

– bedenin bilincine varılır, seksüel hayatın düzenine katkı olanağı sağlar ,

– beynin daha iyi oksijenlenmesi yardımıyla , zekasal etkinliği yükseltir,

– gurup düşüncesi, kişiler arasında ilişkiler, karşılıklı olarak hürmet kavramı gelişir,

– zevk alma duyusu gelişir; bu beyinden salgılanan hormonlar ile olur; endorfinler; aile ve mesleksel kaygılardan kurtulmaya imkân olanağı sağlar .

 

Sporun zararları

Sık Sık, sporun sıhhati bozan bir sürü etmenin kaynağı olduğu unutulur. Sporun faydalarını bir yana koyarak, ” hasta olmak istiyorsanız spor yapın” da diyebiliriz.

Yılda milyona yakın ölümün spordan kaynaklandığı ihtimal edilir. Ölümler sadece , araba yarışçıları ya da alpinistler gibi üst seviye sporcuların şaşırtıcı ilçelerinden kaynaklanmaz. Ölümlerin çoğu eksik hazırlanma yanlışlıklarından da kaynaklanır; güneş altında tenis oynamak, bir sürü yüklü bir koşu sonrasında ya da yüzerek gereğinden pek kuvvetine istinaden plajdan bir sürü uzaklara açılma sonrasında kramp girmesi sebebiyle boğulmaların görülmesi

Spora başlarken kesinlikle bir sürü temkinli olunmalı ve doktorun öğütleri göz önüne alınmalıdır. Kırk yaşından ardından , sıhhatli olsanız dahi , bilhassa kardiyak yıkımlardan sakınmak için itinalı olarak hekim muayenesinden geçmek gerekir. Spora ilişkili kazalar ve neticelerini 4 kesime ayırabiliriz; kalp-damar bozuklukları, travmatik sıkıntılar , davranış sisteminde çok işlevsel sıkıntılar ve dopinge ilişkili sıkıntılar .

1. Davranış sistemi üzerine: davranış sisteminde görülen rahatsızlıklar bir sürü fazladır ancak zor bir sorun değildirler. Önem derecesine yönelik sıralayacak olursak;

Kas tutuklukları; bu sonunlar, çok bir çalışma sonrasında kaslarda biriken çok toksinlerin, bilhassa laktik asitin birikmesinden kaynaklanır. Bu olay çalışmadan 24 saat ardından başlar ve 2-3 gün kadar sürebilir. Bu vaziyet da bir sürü su içmeli ve kaslara yumuşatıcı pomadlar sürülmelidir. Sauna ya da ateş gibi bir banyo iyi bir tesir sağlayabilir.

Kasılma; istemsiz adele kasılmalarıdır, tepki bir tepkiden , çok uzamadan ya da eklem travmasından kaynaklanırlar. Vakanın vaziyetine yönelik adele üst kısmına buz ya da tersine, ateş gibi banyo ve masaj uygulanır.

Uzama; adele liflerinin gerilmesine ne sebeple olan , kasın elastikiyet hududunun aşılmasıdır. Bu vaziyette mecburi olarak bütün masajlardan kaçınmak ve liflerin toparlanması için 10 gün beklemek gerekir.

Lif kopması; tespit edecek sayıda adele liflerinin yırtılmasından kaynaklanır ve eşliğinde adele seviyesinde bir iç kanama görülür. Masaj mahzurludur , iyileşme en az bir ay sürer.

Kas Yırtılması; kasın yırtılması bir sürü zor bir tablo oluşturur. Cerrahi bir teşebbüs gerektirir.

Tendinit; sporcularda sık sık görülür. Çoğunlukla aşil tendonunda, pubisde, diz kapağında, uyluk addüktörlerinde ve dirsekte odaklanırlar (tenisçi dirseği). Tendinitler bazen bütün sportif aktivitelerin bir zaman kesilmesini mecburi kılar.
Kalp ve damar sistemi üzerine
Kalbin, hürmet gösterilmesi gerekli olan sınırlarının bilinmesi gerekir. Bu çeşit rizikolar özellikle; uzunca müddetten beri spor yapmayan, hiçbir ön hazırlığı olmayan, akşam hüküm verip erken başlayan, kırk yaş üzeri yetişkinlerde ortaya çıkmaktadır.

Çok manalı bir misal squaç’ tır ve görünmediği kadar bir sürü şiddetli bir spordur. Tenis ve koşu da, bilhassa güneş altında uygulandıkları zaman bazen riskli sporlar olarak ortaya çıkarlar.

Sigara içmek ya da mühim bir fizik aktiviteden ardından saunaya girmek gibi yanlışlardan da kaçınmak gerekir.

 

 

Doping !
Yıllardan beri doping sorunu kaygı verici boyutlara ulaşmıştır, 1988’ de Seul Olimpiyatlarında Ben Johnson’ un altın madalyasının geri aalındığı hatıralardadır. Doping olarak kullanılan ürünlerin listesi hayli kabarıktır, özellikle yapay olarak performansta iyileşme sağlayan anabolizanlar ön sırayı almaktadır. Bunlar çoğunlukla vitaminler gibi psikolojik etkiye sahiptirler. Üstelik, düşüncesizce bu riski göze alan sporcuların yaşam ve sağlıkları için gerçek bir tehlike oluştururlar.Anabolizanlar; bunlar hormonlardır, erkek testosteronu olarak takdim edilirler. Yoğun bir antrenmanı uygulamak koşuluyla önemli ölçüde kas kitlesini artırırlar. Kaslarda kitle artışı görülse bile tendonların üzerine hiçbir etkileri yoktur, kasın kasılma kuvveti tarafından kopmalar olabilir.

Anabolizanlar bazen tehlikeli tendon kopuklarına yol açmaktadırlar. Bunun yanında, kadınlarda geri dönüşümü olmayan erkekleşme, seksüel yaşam bozuklukları, bazen kanser (özellikle prostat kanseri) gibi çok ağır tabloların kökenini oluştururlar.

Amfetaminler; en çok bilinen ürünlerdir, uyarıcı ilaçlardır. Açlık duygusunu, özellikle yorgunluk hissini yatıştırırlar. Yarışma esnasında öfori sağlarlar ve sporcu kendisini yenilmez hisseder. Fakat, uzun sürede önemli psikolojik bozukluklara yol açarlar, özellikle kişi sürekli olarak hallisünasyonlar ile karşı karşıya kalır.

Kortikoidler; strese karşı mücadeleye ve çabuk toparlanmaya olanak sağlarlar. Fakat, hormonal sistemi tamamen bozarlar, kas ve tendon düzeyinde ağır yaralanmalara yol açarlar, bazen diyabete neden olurlar ya da kullanımlarından uzun yılar sonra osteoporoza yol açarlar.

Kardiyak uyarıcılar; uzun zamandır, yarışma öncesi eritrosit enjeksiyonu, özellikle dayanıklılık sporlarında destekleyici rol oynadığı sanıldı. Oysa, bu doping tamamen etkisizdir ve günümüzde terk edilmiştir. Kardiyak tonik olarak bilinen ünlü efedrin bir çok öksürük şurubu ve burun damlası gibi ilaçlarda bulunur. Kafeinin aşırı tüketimi yasaktır, fakat yinede kontrole yakalanmamak için 6-8 fincan içilebilir.

Medikal kontrol
sportif bir aktiviteye başlamadan önce medikal bir kontrolün yapılması kaçınılmazdır. Bu kontrol özel bir merkezde yapılmalıdır. Bu kontrolün amacı, genel olarak bir sporu yapmaya ya da belli bir spor için olası yasaklı durumların varlığını saptamayı amaçlar. Bu durum EKG, kardiyak enzimler, röntgen ve hastanın muayenesi ile araştırılır.Kesin yasaklı durumlar;

– yeni geçirilmiş miyokard infarktüsü

– tipik göğüs ağrısı

– konjenital kardiyopati (doğuştan kalp hastalığı)

– kardiyomiyopati (kalp kasının kasılma özelliğinin azalması)

– akut perikardit (kalp zarının iltihabi hastalığı), miyokardit (kalp kasının iltihabi hastalığı),

– kalp ritim ve iletim bozuklukları

Göreceli yasaklı durumlar;

– miyokard infarktüsü; yeterli bir aradan sonra (en az 6 ay) ılımlı egzersizi engellemez, fakat yarışma yasaktır,

– kalp ritim bozuklukları (hastanın takibi gerekir),

– göğüs ağrısı (EKG ve kardiyak enzimler normal, atipik göğüs ağrısı olursa spor yapılabilir),

– orta derece arteriyel hipertansiyon (yüksek hipertansiyon yasak) ,

– tansiyonu düşük olanlar ya da efor testinde tansiyonu yükselmeyenler

Bu incelemelerden sonra, hekim size yapabileceğiniz sporu önerecektir. Mesela, kulak ağrınız var ise suya dalmanız yasaklayacaktır.

Aerobik egzersizin yararları
Diğer yararları yanında, en önemli yararları kalp-damar sistemi üzerinedir;- durağan bir yaşam sürenler, hareketli bir yaşam sürenlere göre 6 kez daha fazla kardiyak rikse sahiptirler,

– kan “kötü” kolesterol düzeyi azalır, “iyi” kolesterol düzeyi artar,

– vücut yağı kontrol edilir (kuvvet antrenmanı ile birlikte aerobik egzersiz ve özel diyet vücut yağını azaltır),

– vücudun direnci yorgunluğa ve fazla enerji gerektiren işlere karşı artar,

– kasların formu ve yağsız vücut kitlesini artar,

– tansiyon düşer ve iyi bir uyku düzeni sağlanır,

– vücudun genel direnci artar,

– kemik, tendon ve ligamentleri güçlenir,

– yüksek bir emosyonel denge ve pozitif görüş açısı oluşur.

Uzun süreli çalışmalar sonucunda, her 10 yılda, bireyin genel form düzeyi % 8-9 oranında azalmakta olduğu gözlenmiştir. Aktif insanlarda bu oran % 4’ tür. Antrenmanlı bireylerde düşüş oranı % 2’dir (veya daha az ). Fazla kilo ve beden yağlarından sakınıldığında, dinçlikte azalma minimize olur. Dr. Paul Davis dinçlikteki azalmada en önemli faktörün vücuttaki yağ oranının yükselmesi olduğunu açıklar.

Kalp-damar sisteminin antrenmanı, maksimal kardiyak frekansın %60-85 arası, aerobi ortamdaki koşular ile sağlanır, kuvvet antrenmanları ya da diğer anaerobik ortamdaki antrenmanların sisteme katkıları çok azdır ya da yoktur.


Etiketler , , , , , ,



YORUM YAPIN